Je hebt een paar mindere dagen gehad en ineens voelt alles wat lichter. Je hoofd is helderder, je lichaam werkt wat meer mee en je denkt: gelukkig, vandaag lukt er weer iets. Dus je doet wat meer. Misschien niet eens bewust. Je loopt wat vaker heen en weer, pakt iets op wat is blijven liggen, zit wat langer achter de computer of spreekt iemand. Op het moment zelf voelt dat vaak helemaal niet alsof je te ver gaat.
En toch kan later de terugslag komen. Soms dezelfde avond, soms pas de volgende dag. Je bent weer vermoeider, krijgt meer hersenmist, spierpijn, hoofdpijn of een ziek gevoel en vraagt je af: hoe kan dit nou? Ik voelde me gisteren juist beter. Juist bij PEM kan dat verwarrend zijn, omdat je niet altijd tijdens de activiteit merkt dat iets te veel is.
Dat verschil is belangrijk. Op een goede dag heb je minder klachten. Daardoor voelt het alsof er meer ruimte is. En misschien is die ruimte er ook deels. Maar hoeveel extra belastbaarheid er echt is, weet je meestal niet precies.
Daarom kan een goede dag makkelijk een drukkere dag worden. Niet omdat je bewust over je grens wilt gaan, maar gewoon omdat alles wat makkelijker voelt. Je blijft wat langer bezig, doet nog iets extra’s of denkt: dit kan er ook nog wel bij. Pas later blijkt soms dat die optelsom toch te veel was.
Een PEM-terugval ontstaat dus niet altijd omdat je één duidelijk moment hebt gemist waarop je had moeten stoppen. Soms was er helemaal geen duidelijk waarschuwingssignaal.
Als je na een betere dag terugvalt, ga je al snel zoeken naar dé oorzaak. Was het de wandeling? Het bezoek? Het douchen? Dat telefoongesprek? Maar soms is het niet één activiteit. Het is de combinatie.
Je hebt bijvoorbeeld 's morgens gedoucht, daarna wat opgeruimd, later achter de laptop gezeten en aan het einde van de dag nog een gesprek gevoerd. Geen van die dingen voelt op zichzelf extreem zwaar. Samen kan het toch een flinke belasting zijn. Daarbij telt niet alleen lichamelijke inspanning mee. Ook concentreren, praten, prikkels verwerken, emoties en sociaal contact kunnen iets van je vragen.
Dat is ook waarom je soms denkt: ik heb toch helemaal niet zoveel gedaan? Terwijl je lichaam misschien op meerdere fronten belast is geweest.
Soms komt een terugval niet eens direct na één drukke dag. Je doet maandag iets meer. Dinsdag gaat het nog best goed, dus je doet opnieuw wat meer. Woensdag lukt er ook nog van alles. En donderdag nemen je klachten ineens toe.
Dan voelt het alsof die slechte dag uit het niets komt, terwijl het misschien zinvoller is om niet alleen naar de laatste uren te kijken, maar naar de dagen ervoor. Waren er meerdere activiteiten achter elkaar? Had je minder rustmomenten? Meer beeldschermtijd? Meer afspraken? Meer tijd rechtop?
Omdat PEM-klachten vertraagd kunnen optreden, is het soms lastig om precies te zien welke belasting heeft meegespeeld.
Een goede dag voelt vaak als een kans. Eindelijk lukt er weer iets. En natuurlijk wil je daar gebruik van maken. Maar juist dat maakt een betere dag soms verraderlijk. Niet omdat een goede dag slecht is, maar omdat je je gedrag automatisch aanpast aan hoe je je op dat moment voelt.
Je doet meer omdat het kán. Alleen weet je pas later of dat ook paste bij je belastbaarheid. Daarom kan het helpen om op een goede dag niet meteen te denken: wat kan ik vandaag allemaal doen? maar eerder: wat wil ik vandaag echt doen, en hoeveel ruimte wil ik overhouden?
Dat is een ander uitgangspunt.
Als je je goed genoeg voelt om vijf dingen te doen, hoef je ze niet per se alle vijf te doen. Misschien kies je er drie en laat je de rest liggen. Niet omdat je bang moet zijn voor een terugval, maar omdat je weet dat je belastbaarheid niet altijd direct voelbaar is.
Zeker als je vaker merkt dat goede dagen gevolgd worden door een terugval, kan het interessant zijn om eens te experimenteren met iets meer marge. Niet maximaal benutten wat er lijkt te zijn, maar bewust iets overhouden.
Dat voelt vaak onnatuurlijk. We zijn gewend te stoppen als iets moeizaam wordt, pijn gaat doen of echt niet meer lukt. Maar bij PEM kan dat moment te laat komen, omdat de reactie vertraagd kan zijn.
Daarom kan eerder stoppen soms nuttiger zijn dan wachten tot je duidelijk voelt dat het genoeg is. Dat hoeft niet rigide te worden. Het gaat niet om een stopwatch of een strak schema. Het gaat meer om het idee dat je niet altijd tot het uiterste hoeft te gaan van wat op dat moment mogelijk voelt.
Een taak iets eerder afronden, een gesprek iets korter houden of een pauze nemen voordat je hem echt nodig denkt te hebben, past ook bij pacing bij PEM.
Eén terugval zegt eigenlijk niet zoveel. Interessanter wordt het wanneer je merkt dat hetzelfde vaker gebeurt. Je voelt je beter, doet duidelijk meer en krijgt daarna regelmatig meer klachten. Dan ontstaat er informatie waar je iets mee kunt.
Een handige vraag is dan niet: wat heb ik fout gedaan? Maar: wat was er anders dan op een stabielere dag? Misschien was je langer rechtop, had je meer gesprekken, minder rust tussen activiteiten, meer mentale belasting of deed je meerdere dagen achter elkaar iets meer dan normaal.
Als hetzelfde patroon vaker terugkomt, wordt het pas echt bruikbaar. Dat sluit ook aan bij het leren herkennen van je grens bij PEM.
Terugkijken kan helpen als het je iets leert. Bijvoorbeeld: je merkt dat twee afspraken op één dag meestal te veel zijn. Of dat meerdere dagen achter elkaar veel beeldschermtijd je vaker klachten geeft. Of dat je op goede dagen de neiging hebt om nauwelijks pauzes te nemen.
Dat zijn patronen waar je mee kunt experimenteren. Maar als je na iedere terugval urenlang probeert te achterhalen wat er precies misging, terwijl je geen duidelijke lijn vindt, levert dat waarschijnlijk weinig op.
Niet iedere PEM-terugval is te verklaren. En dat is ook belangrijk om te weten.
Je kunt heel zorgvuldig met je energie omgaan en toch een slechte dag krijgen. Soms is er een duidelijke aanleiding. Soms niet. Je belastbaarheid kan wisselen en PEM is niet volledig voorspelbaar.
Het is dus niet zo dat iedere terugval automatisch betekent dat je je grens verkeerd hebt ingeschat. Soms is terugkijken nuttig. Soms weet je het gewoon niet.
Een goede dag mag gewoon een goede dag zijn. Je hoeft hem niet leeg te trekken om er iets aan te hebben.
Misschien kun je iets meer doen. Misschien kies je juist iets waar je al een tijdje naar uitkijkt. En misschien houd je daarna bewust nog wat ruimte over. Niet omdat je alles moet controleren, maar omdat je beter voelen niet automatisch betekent dat je ineens veel meer belastbaar bent.
Dat verschil begrijpen kan al helpen om goede dagen anders te gebruiken.
Een goede dag hoeft niet maximaal benut te worden om waardevol te zijn.
Pacing is je basis... En nu?
Je houdt je aan je grenzen, je rust genoeg, je zegt nee. En toch kom je niet verder. In dit e-book leggen we uit waarom dat logisch is, en wat er wel bij kan helpen.
Ontdek wat er naast pacing en alles wat je doet nog meer mogelijk is bij PEM.
