Je wilt er weer kunnen zijn.
Voor je gezin, je werk, het leven dat je had.
Maar herstellen lukt niet vanzelf.
Alsof je lijf vergeten is hoe herstel werkt.
Wat is PEM?
Post-Exertionele Malaise is meer is dan ‘gewoon moe zijn’
Wat is PEM precies?
PEM staat voor Post-Exertionele Malaise. Het betekent dat klachten duidelijk kunnen verergeren na inspanning of andere belasting.
Dat kan bijvoorbeeld zijn:
⚪️ Lichamelijke inspanning, zoals wandelen of boodschappen doen
⚪️ Mentale inspanning, zoals lang concentreren of een gesprek voeren
⚪️ Emotionele belasting of spanning
⚪️ Veel prikkels, zoals licht, geluid of drukte
Wat PEM zo lastig maakt, is dat de reactie vaak niet meteen komt. Je kunt je tijdens of direct na een activiteit nog redelijk voelen en pas uren of een dag later merken dat je klachten toenemen.
Bij PEM gaat het bovendien niet alleen om vermoeidheid. Mensen kunnen bijvoorbeeld ook meer last krijgen van spierpijn, griepachtige klachten, hoofdpijn, hersenmist, slaapproblemen of overprikkeling.
De ernst en duur van PEM-klachten verschillen per persoon en per situatie. Juist doordat de reactie vertraagd kan zijn, is het soms moeilijk om te herkennen welke belasting te veel was.
PEM is niet ‘gewoon moe zijn’.
Het is een duidelijke verergering van klachten na belasting, waarbij herstel veel langer kan duren dan je op basis van de inspanning zou verwachten.
Bij welke aandoeningen komt PEM voor?
PEM kan voorkomen bij verschillende aandoeningen waarbij klachten na inspanning verergeren. Het bekendst is PEM bij ME/CVS, waar het een belangrijk kenmerk van de aandoening is.
Ook bij Long Covid komt PEM veel voor. Daarnaast kunnen vergelijkbare klachten na inspanning optreden bij andere postinfectieuze aandoeningen, zoals Q-koortsvermoeidheidssyndroom, post-sepsis klachten, post-Legionella klachten en soms bij chronische Lyme.
De precieze klachten en ernst verschillen per persoon. Niet iedereen met één van deze aandoeningen heeft automatisch PEM.
Meer lezen:
- PEM bij Long Covid
- PEM bij ME/CVS
- PEM bij Q-koorts
- PEM na sepsis
- PEM na Legionella
- PEM bij chronische Lyme
Waarom ontstaan PEM-klachten na inspanning?
De precieze oorzaak van PEM is nog niet volledig bekend. Onderzoek laat wel zien dat bij mensen met PEM verschillende lichamelijke systemen anders kunnen reageren op inspanning.
Wetenschappers onderzoeken onder andere:
⚪️ Het immuunsysteem
Er zijn aanwijzingen voor veranderingen in de afweer en ontstekingsreacties, vooral na inspanning.
⚪️ Het autonome zenuwstelsel
Dit systeem regelt onder andere hartslag, bloeddruk en herstel na belasting. Bij ME/CVS en Long Covid worden afwijkingen in deze regulatie gevonden.
⚪️ De energiehuishouding
Onderzoek wijst op veranderingen in de manier waarop spieren en andere weefsels zuurstof gebruiken en energie produceren tijdens en na inspanning.
Waarschijnlijk gaat het niet om één oorzaak, maar om een samenspel van verschillende processen in het lichaam. Juist daarom wordt nog volop onderzocht waarom een relatief kleine belasting bij sommige mensen zo’n sterke en langdurige verergering van klachten kan veroorzaken.
Hoe wordt PEM herkend of vastgesteld?
PEM wordt vooral herkend aan het patroon van klachten na belasting. Daarbij wordt gekeken naar wat iemand heeft gedaan, wanneer de klachten daarna toenemen, hoe ernstig die verergering is en hoe lang het herstel duurt.
Een vragenlijst of zelftest kan helpen om dit patroon beter in kaart te brengen. Zo’n test kan inzicht geven, maar vervangt geen medische beoordeling.
Omdat klachten zoals vermoeidheid, spierpijn, concentratieproblemen en duizeligheid ook bij andere aandoeningen kunnen voorkomen, is het belangrijk om bij aanhoudende of onverklaarde klachten met een arts te bespreken of verder onderzoek nodig is.
Bij aandoeningen zoals ME/CVS is PEM een belangrijk onderdeel van de diagnostische criteria. Bij Long Covid kan PEM eveneens een kenmerkend klachtenpatroon zijn.
Wat is het verschil tussen PEM en gewone vermoeidheid?
Gewone vermoeidheid neemt meestal af met rust en herstel. Bij Post-Exertionele Malaise (PEM) kan een relatief kleine inspanning juist leiden tot een duidelijke verergering van klachten.
Bij gewone vermoeidheid kan bewegen of rustig opbouwen vaak helpen om conditie en belastbaarheid te verbeteren. Bij PEM kan te veel belasting juist een terugval uitlokken of klachten verergeren.
Het verschil zit vooral in het patroon van de reactie op inspanning. Bij PEM is die reactie vaak buiten verhouding tot wat iemand heeft gedaan en kan de verslechtering pas uren of een dag later merkbaar worden. Het herstel kan vervolgens dagen of soms langer duren.
Daarom is PEM fundamenteel anders dan gewone vermoeidheid.
Waarom pacing voor veel mensen niet genoeg is
Pacing is een belangrijke basis bij PEM. Het helpt om belasting beter af te stemmen op wat je lichaam aankan en kan voorkomen dat je steeds opnieuw over je grens gaat.
Maar pacing heeft ook een beperking: het helpt je vooral om binnen je huidige belastbaarheid te blijven.
En juist daar lopen veel mensen op vast. Ze doseren zorgvuldig, plannen rustmomenten in en proberen terugval te voorkomen, maar merken dat hun lichaam toch vaak op scherp blijft staan.
Dan kan het zinvol zijn om naast pacing ook aandacht te geven aan ontspanning, slaap, prikkelverwerking en de manier waarop je zenuwstelsel reageert op belasting.
Niet als vervanging van pacing, maar als aanvulling daarop.
Pacing is je basis... en nu?
Gratis gids: 6 richtingen die naast pacing kunnen bijdragen aan herstel
Waarom PEM zo ontwrichtend is
PEM verandert niet alleen je energie, maar kan ook je vertrouwen in je eigen lichaam aantasten.
Wat gisteren nog lukte, kan vandaag te veel zijn.
De aanleiding voor een terugslag is bovendien niet altijd meteen duidelijk. Soms merk je pas later dat een gesprek, een drukke dag, mentale inspanning of een periode van stress meer van je heeft gevraagd dan je op dat moment voelde.
Ook kan je belastbaarheid van dag tot dag verschillen. Daardoor kan iets wat de ene dag goed gaat, op een andere dag toch tot meer klachten leiden.
Dat onvoorspelbare maakt het moeilijk om je dagelijks leven vorm te geven — werk, gezin, sociale contacten of zelfs kleine plannen.
De buitenwereld ziet vaak niet wat inspanning je kost. En juist dat kan het extra zwaar maken. Onbegrip en twijfel kunnen dan de plek innemen van rust en vertrouwen.
Kan PEM overgaan?
Het verloop van PEM verschilt sterk per persoon. Bij sommige mensen nemen de klachten in de loop van de tijd af, terwijl anderen langdurig beperkingen blijven ervaren. Hoe herstel verloopt, hangt af van veel verschillende factoren. Het voorkomen van overbelasting en het goed afstemmen van activiteiten op je belastbaarheid blijft daarbij belangrijk. Daarnaast kunnen klachten zoals slecht slapen, overprikkeling, spanning en moeite met ontspannen extra belastend zijn. Daar kan aanvullende ondersteuning zich op richten.
In de praktijk zien we dat mensen die al langere tijd vastlopen toch stappen vooruit ervaren wanneer er met hypnotherapie wordt gewerkt aan ontspanning en meer rust in het zenuwstelsel.
Dat is geen vervanging van pacing of medische begeleiding, maar een aanvullende manier om te werken aan meer rust en regie.
Wat heeft je lichaam nodig bij PEM?
Bij PEM is het belangrijk om belasting en herstel zorgvuldig op elkaar af te stemmen. Pacing helpt om overbelasting zoveel mogelijk te voorkomen, maar daarnaast kan ook werken met het zenuwstelsel een waardevolle aanvulling zijn.
Langdurige klachten kunnen ervoor zorgen dat je lichaam sterk blijft reageren op prikkels, spanning en belasting. Dat kan extra energie kosten en het moeilijker maken om werkelijk tot rust te komen.
Hypnotherapie gaat daarbij verder dan alleen ontspannen. Binnen hypnose wordt gewerkt met aandacht, verbeelding en therapeutische suggesties, met als doel automatische reacties op spanning en prikkels te beïnvloeden en meer rust en regulatie te ondersteunen.
Dat betekent niet dat hypnose PEM oplost of pacing vervangt. Wel kan het een aanvullende manier zijn om te werken aan klachten zoals spanning, overprikkeling en voortdurende alertheid.
Herstel vraagt niet alleen om minder doen, maar ook om manieren waarop lichaam en brein beter tot rust kunnen komen.
Je doet wat je kunt, en toch loop je vast?
Wij hebben een online training ontwikkeld voor mensen met PEM-klachten
Zélfs als je alles al geprobeerd hebt
Zélfs als je alles al geprobeerd hebt
Wil je weten of PEM Therapie iets voor jou kan betekenen?
Of je klachten nu zijn ontstaan na Long Covid, ME/CVS, Q-koorts of een andere aandoening waarbij PEM voorkomt: PEM Therapie biedt een aanvullende aanpak naast wat je al doet.
Geen vervanging van pacing of medische zorg.
Via hypnotherapie werken we met aandacht, verbeelding en therapeutische suggesties aan meer rust, regulatie en het verminderen van spanning en overprikkeling.
Zet vandaag nog de eerste stap.