Wandelen, boodschappen doen of een kort gesprek, het lijkt weinig, maar je lichaam reageert alsof je een marathon hebt gelopen.
Dat is geen gewone vermoeidheid
Dat is Post-Exertionele Malaise (PEM)
PEM bij Long COVID
PEM bij Long COVID
Waarom je lichaam niet meer vanzelf herstelt
PEM: het kernsymptoom van Long COVID
Post-Exertionele Malaise (PEM) betekent dat je klachten verergeren na fysieke of mentale inspanning. Niet alleen een beetje, maar disproportioneel. En niet altijd meteen: de terugval komt vaak pas uren of zelfs dagen later.
Dit is géén gewone vermoeidheid. Bij 'normale' vermoeidheid herstel je door rust te nemen. Bij PEM werkt dat niet. Je lichaam reageert op inspanning alsof het wordt aangevallen en heeft vervolgens dagen, soms weken nodig om te herstellen van iets kleins.
PEM wordt door onderzoekers en artsen beschouwd als hét kenmerkende symptoom van long COVID. Het komt ook voor bij ME/CVS en Q-koorts (QVS), en valt onder de noemer PAIS: Post-Acuut Infectie Syndroom.
Veel mensen ervaren:
⚪️
Extreme uitputting na een kort gesprek, wandeling of boodschap doen
⚪️ Griepachtig gevoel, zwaar lichaam, spierpijn zonder dat je ziek bent
⚪️ Hersenmist: je kunt niet meer helder denken of concentreren
⚪️ Overprikkeling door licht, geluid of drukte
⚪️ Hartkloppingen na minimale inspanning
⚪️ Benauwdheid en kortademigheid, ook in rust
⚪️ Hoofdpijn die steeds terugkeert
⚪️ Duizeligheid, vooral bij opstaan
⚪️ Pijn op de borst
⚪️ Dagen nodig om te herstellen van iets wat vroeger niets kostte
⚪️ Je voelt je uitgeput zonder dat je iets hebt gedaan
⚪️ Je wílt graag meer, maar elke poging leidt tot een crash
Als dit herkenbaar is, ervaar je waarschijnlijk PEM als gevolg van long COVID. Dit is niet omdat je te weinig rust of ‘te snel wilt.’ Het komt omdat je herstelmechanisme ontregeld is geraakt na de infectie. Bij sommige mensen kunnen deze klachten meerdere maanden tot zelfs jaren aanhouden. PEM bij Long Covid is het kernsymptoom dat veel mensen na een coronabesmetting weerhoudt van herstel.
De symptomen verschillen sterk per persoon en illustreren de breedte en complexiteit van het ziektebeeld.
Je lichaam kán de inspanning niet verwerken,
waardoor elke belasting voelt als een stap achteruit.
Waarom herstelt je lichaam niet meer?
Dat is de vraag die iedereen met post covid syndroom en de medische wereld bezighoudt. Waarom lukt het niet meer, terwijl je er alles aan doet? De precieze oorzaak van post covid syndroom is nog onbekend. Er loopt wereldwijd en nationaal veel wetenschappelijk onderzoek naar de onderliggende mechanismen en mogelijke behandelingen.
Het antwoord ligt in wat het coronavirus heeft aangericht in meerdere lichaamssystemen tegelijk:
Je zenuwstelsel staat op scherp
Het autonome zenuwstelsel (dat onbewuste functies regelt als hartslag, ademhaling en spijsvertering) kan na COVID-19 in een permanente 'overlevingsstand' blijven hangen. Je lichaam denkt continu dat er gevaar is en komt niet meer tot rust. Dit verklaart klachten als POTS (een hartslag die omhoogschiet bij opstaan), prikkelgevoeligheid en de constante staat van uitputting.
Je immuunsysteem is ontregeld
Bij sommige patiënten met post covid blijft het immuunsysteem overactief, waardoor chronische micro-ontstekingen ontstaan. Bij anderen raakt het juist uitgeput. Beide situaties zorgen ervoor dat je lichaam niet meer normaal kan herstellen na inspanning, de kern van PEM.
Je energiesysteem werkt niet meer goed
Steeds meer wetenschappelijk onderzoek wijst erop dat de mitochondriën (de energiefabriekjes in je cellen) niet goed functioneren bij long COVID. Je lichaam kan letterlijk niet genoeg energie produceren om te herstellen van wat je doet.
Mogelijke virusresten
Er zijn aanwijzingen dat fragmenten van het coronavirus in bepaalde weefsels kunnen achterblijven, bijvoorbeeld in de darmen. Dit kan het immuunsysteem blijvend triggeren en bijdragen aan de aanhoudende klachten.
Hierdoor voelt je lichaam onvoorspelbaar en niet meer te vertrouwen.
Wat gisteren nog kon, kan vandaag te veel zijn.
De impact van PEM op je dagelijks leven
Sinds je te maken hebt met post covid syndroom, voelt je leven anders. Je wilt gewoon weer de dingen doen die altijd vanzelf gingen; een gesprek voeren, even wandelen, voor je gezin zorgen. Maar telkens als je het probeert, komt er een terugslag. Niet meteen, maar uren of dagen later. Alsof er een prijs aan hangt die later komt. Je plant voorzichtig, schuift dingen vooruit, en steeds vaker zeg je af, omdat je niet wéér dagenlang uitgeput wilt zijn. Je mist wie je was. Je mist voorspelbaarheid, ritme, vrijheid. En het moeilijkste is: anderen zien niet hoeveel het kost om ‘normaal’ te doen.
Dat is de impact van PEM bij Long Covid.
Niet alleen op je lichaam, maar op je hele leven.
Veel mensen met post covid syndroom kunnen niet of nauwelijks meer werken, naar school gaan of voor hun kinderen zorgen. De aanhoudende PEM-klachten raken niet alleen je lichaam, maar je hele sociale leven, je inkomen en je gevoel van eigenwaarde.
Dat is de impact van PEM bij Long Covid.
Niet alleen op je lichaam, maar op je hele leven.
Hoe helpt PEM Therapie bij Long COVID?
PEM Therapie richt zich niet op ‘meer kunnen’, maar op anders herstellen.
Onze aanpak richt zich specifiek op een belangrijk onderdeel van het mechanisme achter de terugval: het zenuwstelsel dat na de infectie in alarmstand is blijven hangen.
De aanpak is anders dan je misschien gewend bent. Het doel is niet 'meer doen.' Het doel is je lichaam opnieuw aanleren hoe rust en balans voelen. Via gerichte hypnotherapie wordt het zenuwstelsel uitgenodigd om uit de alarmstand te komen. Dat kan ruimte geven voor diepere rust en herstelprocessen die anders moeilijk op gang komen.
Onze aanpak is:
⚪️
Zacht - zodat je geen overbelasting ervaart
⚪️ Onderbouwd - gebaseerd op kennis van PAIS, PEM en medische hypnotherapie
⚪️ Veilig - ook als je snel overprikkeld bent
⚪️ Stapsgewijs - zodat je lichaam kan volgen wat jij doet
Je hoeft niets te presteren of vol te houden.
Je leert luisteren naar je lichaam, zonder angst voor elke inspanning.
Ervaringsdeskundigen zijn betrokken bij de ontwikkeling, zodat de therapie aansluit bij wat jij als patiënt echt nodig hebt. Tijdens het traject kun je je voortgang monitoren met vragenlijsten, zodat je ziet wat er verandert.
Maak vandaag nog een keuze voor je herstel
Of je nu PEM-klachten ervaart door Long COVID, ME/CVS of QVS: PEM Therapie biedt een aanvullende aanpak via medische hypnotherapie. Naast wat je al doet, niet in plaats van.
Ontdek wat PEM Therapie voor jou kan betekenen
Onze online PEM Therapie biedt een complementaire aanpak voor mensen met PEM klachten bij PAIS ziekten zoals Long Covid. Omdat de training online is, kun je deze in je eigen tempo volgen en aanpassen aan jouw energieniveau.
Bekijk hoe PEM Therapie jou kan ondersteunen bij PEM-klachten door Long Covid
Lees meer over PEM bij...
ME/CVS
Lees waarom PEM een kernsymptoom is van ME/CVS en hoe PEM Therapie aangrijpt op het zenuwstelsel.
Q-koorts (QVS)
Ontdek hoe PEM Therapie kan ondersteunen bij langdurige PEM-klachten door Q-koorts.
Post Sepsis Syndroom
Lees waarom herstel na sepsis vaak vastloopt door PEM-achtige patronen, en wat PEM Therapie biedt.
Chronische Lyme
Lees waarom klachten na Lyme blijven bestaan door PEM-achtige patronen, en hoe PEM Therapie aansluit.
Post-Legionella Syndroom
Lees hoe PEM een rol speelt bij langdurige klachten na Legionella, en wat PEM Therapie kan toevoegen.
Let op: Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning en vervangt niet het advies van een medisch professional. Raadpleeg altijd een arts voor persoonlijk medisch advies.
Veelgestelde vragen over Long COVID en PEM
Wat is long COVID (post COVID)?
Long COVID is een aandoening waarbij klachten langer dan drie maanden aanhouden na een coronabesmetting. De termen long COVID en post COVID syndroom betekenen hetzelfde. In de medische literatuur wordt long COVID ook wel aangeduid als post covid condition. De klachten kunnen variëren van vermoeidheid en hersenmist tot benauwdheid, hartkloppingen en spierpijn. Voor veel mensen is PEM één van de meest invaliderende onderdelen van het ziektebeeld. Onderzoek schat dat 20 tot 37 procent van de coronapatiënten langdurige gezondheidsklachten ontwikkelt.
Wat is PEM?
PEM staat voor Post-Exertionele Malaise. Dat is een verergering van klachten na fysieke of mentale inspanning, vaak met een vertraging van 12 tot 48 uur. Post-Exertionele Malaise is het kernsymptoom van long COVID en komt ook voor bij ME/CVS, Q-koorts (QVS), chronische Lyme en andere PAIS-aandoeningen. Bij PEM is rust wel nodig, maar lost de onderliggende ontregeling van het autonome zenuwstelsel niet op. Dat is wat PEM fundamenteel anders maakt dan gewone vermoeidheid.
Hoe lang duren long COVID klachten?
Dat verschilt per persoon. Sommigen herstellen binnen maanden, anderen hebben na twee jaar of langer nog steeds klachten. Ongeveer driekwart van de mensen met post covid syndroom herstelt binnen een jaar , meestal binnen 6 maanden. Er is op dit moment geen manier om te voorspellen hoe lang het duurt.
Wat is het verschil tussen long COVID en ME/CVS?
Er is veel overlap; beide kenmerken zich door PEM, vermoeidheid en cognitieve klachten. Long COVID volgt specifiek op corona, terwijl ME/CVS ook na andere infecties kan ontstaan. Een deel van de patiënten met post covid voldoet aan de criteria voor ME/CVS.
Wie kan long COVID krijgen?
Iedereen die COVID-19 heeft gehad kan post covid syndroom ontwikkelen. Dat geldt voor kinderen en volwassenen, en ook voor mensen die alleen een mild verloop hadden. Risico's lijken hoger bij vrouwen, bij mensen tussen 35 en 55 jaar, en bij mensen met meerdere COVID-besmettingen. De aanwezigheid van onderliggende aandoeningen kan ook een rol spelen, al kan PEM ook ontstaan bij eerder volledig gezonde mensen.
Hoe wordt long COVID vastgesteld?
Er is geen specifieke biomarker of test voor long COVID. De diagnose wordt gesteld op basis van aanhoudende klachten van minimaal drie maanden, een eerdere coronabesmetting en het uitsluiten van andere oorzaken zoals schildklierproblemen, anemie of slaapapneu. Voor de specifieke vaststelling van PEM gebruiken artsen meestal een uitgebreide anamnese, soms aangevuld met vragenlijsten zoals de DSQ-PEM. In onderzoekssetting kan een maximale inspanningstest laten zien dat het lichaam tijdens herhaalde belasting minder presteert.
Hoeveel mensen in Nederland hebben long COVID?
Schattingen variëren, maar het gaat om honderdduizenden Nederlanders. Onderzoek wijst uit dat 20% tot 37% van de coronapatiënten langdurige klachten ontwikkelt. Langdurige coronaklachten en post covid klachten komen veel voor en kunnen langdurige gezondheidsklachten veroorzaken.
Wat is POTS?
POTS (Posturaal Orthostatisch Tachycardiesyndroom) is een ontregeling van het autonome zenuwstelsel waarbij de hartslag sterk stijgt bij opstaan. Het komt veel voor bij patiënten met post covid.
Welke behandelingen zijn er?
Er bestaat nog geen geneesmiddel voor post covid syndroom. De aanpak richt zich op symptoombeheersing en het ondersteunen van herstel. Pacing wordt beschouwd als de onmisbare basis: het voorkomt overbelasting en terugval. Aanvullende benaderingen zijn multidisciplinaire revalidatie, deelname aan onderzoekstrials zoals de RECLAIM-studie, en complementaire aanpakken gericht op het autonome zenuwstelsel zoals medische hypnotherapie. De keuze hangt af van de aard van de klachten en wat eerder al is geprobeerd.
Wordt er onderzoek gedaan naar long COVID?
Er loopt in Nederland en internationaal veel biomedisch onderzoek naar PEM bij Long Covid. Studies wijzen op afwijkingen in het autonome zenuwstelsel, in de mitochondriën (de energiefabriekjes in cellen) en in het immuunsysteem. Onderzoekers van onder andere Amsterdam UMC en de Vrije Universiteit doen onderzoek naar deze mechanismen. De resultaten gebaseerd op verschillende studies wijzen erop dat PEM een fysiologische basis heeft. Er bestaan nog geen vastomlijnde diagnostische criteria, maar de erkenning groeit.
Wat is het verschil tussen PEM bij Long Covid en gewone vermoeidheid?
PEM bij Long Covid onderscheidt zich op drie manieren van gewone vermoeidheid. Ten eerste de vertraging: klachten komen vaak pas 12 tot 48 uur na de inspanning. Ten tweede de disproportionaliteit: een kleine lichamelijke inspanning of mentale inspanning kan dagen klachten geven. Ten derde de aard van de klachten: niet alleen moeheid, maar ook spierpijn, hersenmist en overprikkeling. Gewone vermoeidheid verdwijnt na rust. Bij PEM is rust wel nodig, maar lost het de onderliggende ontregeling niet op.
Wat is de samenhang tussen PEM en orthostatische intolerantie?
Veel mensen met PEM bij Long Covid hebben ook last van orthostatische intolerantie: klachten die ontstaan bij rechtop staan of zitten. Denk aan duizeligheid, versnelde hartslag, lage bloeddruk of misselijkheid. Een vorm hiervan is POTS (posturaal orthostatisch tachycardie syndroom). De gemeenschappelijke noemer is een ontregeld autonoom zenuwstelsel. Voor mensen met deze combinatie kan staan of zitten al een vorm van inspanning zijn die PEM uitlokt.