Je hebt lichamelijk eigenlijk niet zoveel gedaan, maar toch ben je na een gesprek, een paar uur achter de computer of een middag met veel prikkels helemaal op. Dat kan verwarrend zijn. Zeker als je bij inspanning vooral denkt aan wandelen, sporten, boodschappen doen of huishoudelijk werk. Maar bij PEM kan ook mentale inspanning behoorlijk belastend zijn.
Lezen, concentreren, een gesprek volgen, keuzes maken, informatie verwerken of lang naar een beeldscherm kijken: het zijn allemaal activiteiten waarbij je brein voortdurend bezig is. En ook die belasting kan ervoor zorgen dat je klachten later toenemen.
Als je op de bank zit met een laptop, lijkt het misschien alsof je rust. Lichamelijk doe je immers niet zoveel. Maar ondertussen kan je hoofd behoorlijk hard aan het werk zijn. Je leest teksten, verwerkt informatie, probeert dingen te onthouden, schakelt tussen verschillende taken of reageert op berichten. Tijdens een gesprek luister je, zoek je woorden, interpreteer je wat iemand zegt en bedenk je wat je wilt antwoorden.
Dat kost allemaal inspanning.
Bij PEM kan niet alleen lichamelijke, maar ook mentale belasting bijdragen aan een verergering van klachten. Soms merk je dat meteen. Maar net als bij andere vormen van belasting kan de reactie ook pas uren later of de volgende dag duidelijk worden. Daardoor is het verband niet altijd gemakkelijk te herkennen.
Soms zijn er tijdens een mentale activiteit al kleine signalen. Je merkt bijvoorbeeld dat lezen ineens meer moeite kost. Je moet dezelfde zin drie keer opnieuw lezen voordat hij binnenkomt. Je raakt de draad van een gesprek kwijt, kunt moeilijker op woorden komen of merkt dat je steeds minder informatie kunt verwerken. Ook geluid, licht of drukte kunnen ineens harder binnenkomen. Misschien krijg je hoofdpijn, voelt je hoofd zwaar of wazig of merk je dat je steeds meer moeite moet doen om geconcentreerd te blijven.
Het lastige is dat je vaak nog wel kúnt doorgaan. Je kunt die mail misschien nog afmaken. Dat gesprek nog voeren. Dat hoofdstuk nog uitlezen. Maar kunnen doorgaan betekent niet altijd dat de belasting op dat moment nog goed bij je belastbaarheid past.
Juist bij mentale inspanning is het verleidelijk om door te gaan zolang het nog lukt. Je zit tenslotte gewoon op een stoel. Je hartslag hoeft nauwelijks omhoog te gaan en je spieren voelen misschien niet vermoeid. Daardoor kan het lijken alsof de activiteit weinig energie kost.
Pas later merk je dat het toch te veel was.
Je wordt bijvoorbeeld veel vermoeider, krijgt meer hersenmist, hoofdpijn, spierpijn of een ziek gevoel. Misschien kun je de volgende dag minder hebben dan normaal. Dat vertraagde effect maakt mentale belasting lastig te doseren. Wil je daar meer over lezen, dan sluit het artikel waarom krijg je pas later klachten na inspanning? hier goed op aan.
Het kan daarom helpen om niet alleen te kijken naar hoe je je tijdens een activiteit voelt, maar ook naar wat er in de uren daarna en de volgende dag gebeurt.
Een gesprek lijkt misschien niet zwaar. Zeker niet als het gezellig is. Maar een gesprek vraagt vaak behoorlijk veel tegelijk. Je moet luisteren, informatie verwerken, reageren, woorden vinden en ondertussen ook nog omgaan met geluid, gezichtsuitdrukkingen en andere prikkels. Een één-op-één gesprek in een rustige kamer kan daardoor heel anders voelen dan een verjaardag met meerdere mensen die door elkaar praten.
Ook de inhoud maakt verschil. Een emotioneel gesprek, een doktersafspraak of iets waarbij je veel moet nadenken kan meer van je vragen dan een ontspannen praatje. Dat betekent niet dat je sociale contacten moet vermijden. Wel kan het helpen om ze mee te tellen als belasting.
Ook beeldschermtijd is een vorm van belasting die gemakkelijk wordt onderschat. Je kunt een uur achter je telefoon of laptop zitten en achteraf denken dat je hebt uitgerust. Maar ondertussen heb je misschien nieuws gelezen, berichten beantwoord, informatie opgezocht en voortdurend tussen verschillende dingen geschakeld. Daar komen de visuele prikkels van een scherm nog bij.
Voor de één is twintig minuten al veel. Een ander kan veel langer achter een scherm zitten zonder duidelijke problemen. Het gaat dus niet om een vaste maximale schermtijd, maar om wat jouw lichaam en hoofd aankunnen. Merk je dat je na beeldschermtijd vaak meer hersenmist, hoofdpijn, prikkelgevoeligheid of andere klachten krijgt? Dan kan het zinvol zijn om juist dát als belasting mee te nemen.
Mentale belasting staat meestal niet op zichzelf. Misschien heb je 's morgens gedoucht en aangekleed, daarna een telefoongesprek gevoerd, boodschappen besteld, wat administratie gedaan en later bezoek gehad. Geen van die dingen hoeft op zichzelf extreem zwaar te zijn. Maar samen kunnen ze wel veel vragen.
Dat is ook waarom je soms na een dag waarop je lichamelijk weinig hebt gedaan toch duidelijk meer klachten kunt krijgen. Je hebt misschien niet veel gelopen of gestaan, maar je hoofd heeft nauwelijks rust gehad. Het kan daarom nuttiger zijn om naar de totale belasting van een dag te kijken dan alleen naar hoeveel je lichamelijk hebt gedaan.
Dit is een belangrijk verschil. Je kunt lichamelijk rusten terwijl je hoofd volop bezig blijft. Op de bank liggen en ondertussen mails beantwoorden, sociale media bekijken, een spannende serie volgen of problemen proberen op te lossen is iets anders dan een periode waarin je brein weinig informatie hoeft te verwerken.
Dat betekent niet dat echte rust altijd moet bestaan uit stil in een donkere kamer liggen. Maar het kan wel helpen om te ontdekken welke activiteiten voor jou daadwerkelijk rust geven en welke activiteiten er alleen rustig uitzien. Soms is muziek prettig. Soms juist stilte. De één ontspant met een eenvoudige podcast, terwijl dat voor iemand anders juist te veel informatie is.
Ook hier bestaat geen universele regel.
Het doel is niet om zo min mogelijk te denken, lezen of praten. Het gaat erom dat je ontdekt hoeveel mentale belasting op dit moment bij je past.
Bij langere activiteiten kan het helpen om eerder een pauze in te bouwen, dus voordat je merkt dat je hoofd helemaal vol zit. Een half uur administratie hoeft bijvoorbeeld niet in één keer. Misschien werkt twee keer vijftien minuten beter. Hetzelfde kan gelden voor lezen, beeldschermtijd of gesprekken.
Ook afwisseling kan helpen. Na een activiteit waarbij je veel moet concentreren, kun je bewust iets kiezen waarbij je minder informatie hoeft te verwerken. Dat past bij pacing bij PEM: niet alleen lichamelijke inspanning doseren, maar ook rekening houden met andere vormen van belasting.
Daarmee voorkom je niet gegarandeerd iedere terugslag. Maar je geeft jezelf wel meer mogelijkheden om mentale belasting net zo bewust te doseren als lichamelijke belasting.
Net zoals bij lichamelijke inspanning kunnen er persoonlijke signalen zijn waaraan je merkt dat je mentale grens dichterbij komt. Misschien ga je woorden zoeken. Misschien lees je zonder nog te weten wat je zojuist hebt gelezen. Misschien wordt beslissen ineens veel moeilijker of merk je dat geluiden je sneller irriteren. Dat soort kleine veranderingen zijn gemakkelijk te negeren. Vooral omdat je vaak nog prima kunt doorgaan.
Maar juist wanneer een bepaald signaal steeds terugkomt vóór een duidelijke toename van klachten, kan het nuttige informatie zijn. Niet als harde regel, maar als aanwijzing.
En ook hier geldt: je hoeft niet altijd vooraf te kunnen voelen dat iets te veel is. Soms lijkt een gesprek prima te gaan en lig je een paar uur later volledig uitgeteld op de bank. Soms merk je pas de volgende ochtend dat die middag achter de computer toch meer heeft gevraagd dan je dacht.
Dat betekent niet dat je slecht naar je lichaam hebt geluisterd. Bij PEM kan de reactie simpelweg vertraagd zijn. Door af en toe terug te kijken kun je soms patronen ontdekken. Welke mentale activiteiten lijken relatief veel te kosten? Hoe lang kun je iets doen voordat je merkt dat concentreren moeilijker wordt? En wat gebeurt er als verschillende soorten belasting op één dag samenkomen?
Hoe beter je dat leert kennen, hoe gemakkelijker het kan worden om ook mentale activiteiten mee te nemen in je pacing.
Bij PEM wordt vaak gesproken over binnen je lichamelijke grenzen blijven. Maar je belastbaarheid bestaat uit meer dan hoeveel je kunt lopen, staan of bewegen. Ook denken, praten, luisteren, verwerken en omgaan met prikkels vragen iets van je. Dat kan verklaren waarom je soms na een ogenschijnlijk rustige dag toch meer klachten krijgt.
Je hebt misschien weinig gedaan. Maar je hoofd heeft ondertussen allesbehalve stilgezeten.
Pacing is je basis... En nu?
Je houdt je aan je grenzen, je rust genoeg, je zegt nee. En toch kom je niet verder. In dit e-book leggen we uit waarom dat logisch is, en wat er wel bij kan helpen.
Ontdek wat er naast pacing en alles wat je doet nog meer mogelijk is bij PEM.
