Misschien herken je dit.
Je hebt iets gedaan wat eigenlijk helemaal niet zoveel voorstelde. Een stukje gewandeld, boodschappen gedaan, een gesprek gevoerd of een tijdje achter je computer gezeten.
Op het moment zelf ging het nog best.
Maar later voel je je ineens ziek. Alsof je griep krijgt. Je lichaam voelt zwaar, je spieren doen pijn, je hoofd werkt niet meer mee en je bent totaal uitgeput.
En het vreemde is: je bént helemaal niet ziek. Tenminste, niet van een gewoon griepvirusje.
Dat ziek of grieperig voelen na inspanning kan passen bij PEM, Post-Exertionele Malaise. Bij PEM kunnen klachten na inspanning of andere belasting flink toenemen. En juist omdat die reactie vaak pas later komt, is het verband niet altijd meteen duidelijk.
PEM voelt voor veel mensen heel anders dan gewoon moe zijn.
Je kunt je echt grieperig voelen. Zwaar in je lichaam. Spierpijn krijgen, hoofdpijn, hersenmist of ineens veel gevoeliger worden voor licht en geluid. Soms voelt het alsof je lichaam bezig is een ziekte te bestrijden, terwijl er geen nieuwe infectie is.
Dat is ook wat PEM zo moeilijk uit te leggen maakt. Je zegt misschien: “Ik word ziek als ik iets doe.” Terwijl je eigenlijk bedoelt: na belasting voel ik me alsof ik ziek ben.
En die belasting hoeft helemaal niet groot te zijn.
Een wandeling kan genoeg zijn. Maar ook een lang gesprek, een afspraak, concentreren, beeldschermwerk of een drukke omgeving kan klachten verergeren.
Dat maakt PEM extra verwarrend.
Tijdens een activiteit kun je soms nog denken dat het eigenlijk best goed gaat. Misschien merk je vlak daarna ook nog weinig.
En dan, uren later of de volgende dag, gaat het mis.
Je wordt zwaarder in je lichaam, vermoeider, je hoofd wordt wazig en klachten die eerst op de achtergrond waren, komen veel harder terug.
Juist doordat die reactie vertraagd kan zijn, is het soms moeilijk om te zien wat te veel was. Je denkt misschien dat je zomaar een slechte dag hebt, terwijl de belasting van de dag ervoor meespeelt.
Ja.
Na gewone inspanning kun je moe zijn. Dat hoort erbij. Je rust wat uit en daarna herstel je weer.
Bij PEM kan een relatief kleine inspanning een veel grotere reactie geven dan je zou verwachten. Niet alleen vermoeidheid, maar een bredere verergering van klachten.
Daarbij kan herstel ook veel langer duren. Soms dagen. Soms nog langer.
Dat is een belangrijk verschil.
Ja. PEM gaat niet alleen over bewegen.
Een gesprek kan veel vragen. Net als lezen, lang nadenken, achter een beeldscherm zitten, veel informatie verwerken of een drukke sociale situatie.
Ook emotionele belasting kan energie kosten.
Dat betekent dat je soms lichamelijk bijna niets hebt gedaan en je je toch een dag later volledig uitgeput of grieperig kunt voelen.
Het gaat dus niet alleen om hoeveel je beweegt, maar om de totale belasting van wat je lichaam en brein op een dag te verwerken krijgen.
Niet ieder ziek of grieperig gevoel na inspanning is PEM.
Maar wanneer je merkt dat relatief kleine activiteiten steeds opnieuw tot een duidelijke terugslag leiden, kan dat wel passen bij PEM.
Vooral als die terugslag niet altijd meteen komt, meerdere klachten tegelijk toenemen en je veel langer nodig hebt om weer bij te komen dan je op basis van de inspanning zou verwachten.
Wil je beter begrijpen wat PEM precies is, dan kun je ook verder lezen bij Wat is PEM?.
PEM is vooral bekend bij ME/CVS, waar het een belangrijk kenmerk van de aandoening is.
Ook bij Long Covid komt PEM veel voor. Daarnaast kan een vergelijkbaar klachtenpatroon voorkomen bij andere postinfectieuze aandoeningen.
Dat betekent niet dat iedereen met Long Covid of ME/CVS zich op precies dezelfde manier ziek voelt na inspanning. De klachten en ernst verschillen sterk per persoon.
Als je merkt dat belasting steeds opnieuw leidt tot een flinke terugslag, is het belangrijk om daar rekening mee te houden.
Bij PEM wordt vaak gebruikgemaakt van pacing: activiteiten en rust zo afstemmen op je belastbaarheid dat je overbelasting zoveel mogelijk probeert te voorkomen.
Dat betekent niet dat je niets meer mag doen. Het betekent vooral dat je probeert te voorkomen dat je steeds opnieuw over je grens heen gaat.
Meer hierover lees je in Pacing bij PEM: wat is pacing en hoe pas je het toe?.
Niet ieder ziek gevoel na inspanning komt door PEM.
Als klachten nieuw zijn, sterk toenemen of je twijfelt of er iets anders speelt, is het verstandig om dit met een arts te bespreken.
Dat geldt zeker bij klachten zoals pijn op de borst, ernstige benauwdheid, flauwvallen, aanhoudende koorts of nieuwe neurologische verschijnselen.
Ook wanneer kleine activiteiten langere tijd steeds opnieuw een flinke terugslag geven, is het goed om dat patroon serieus te nemen.
Pacing is je basis... En nu?
Je houdt je aan je grenzen, je rust genoeg, je zegt nee. En toch kom je niet verder. In dit e-book leggen we uit waarom dat logisch is, en wat er wel bij kan helpen.
Ontdek wat er naast pacing en alles wat je doet nog meer mogelijk is bij PEM.
